Στις 21 Μαΐου 1864 τα Επτάνησα ενώνονται επισήμως με το Ελληνικό Βασίλειο και γίνονται η πρώτη περιοχή που προσαρτάται μετά την ολοκλήρωση της Ελληνικής Επανάστασης του 1821. Η ένωσή τους υπήρξε καθοριστική τόσο για την εθνική επικράτεια όσο και για την εδραίωση της Μεγάλης Ιδέας (όρος που ακόμη και σήμερα προκαλεί φλύκταινες σε ορισμένους εκτός αλλά κι εντός ακόμη της χώρας μας).
Ωστόσο, η Μεγάλη Ιδέα που τόσο πολεμήθηκε και ακόμη και σήμερα αντιμετωπίζεται με απαξιωτικό τρόπο και από φίλους και από εχθρούς, δεν ήταν και δεν είναι τίποτε άλλο από το όραμα για την εθνική και γεωγραφική αποκατάσταση όλων των ελληνικών πληθυσμών σε μία ενιαία κρατική οντότητα. Ονομάστε μου έναν λαό που δεν είχε και έχει το ίδιο όραμα!
Τα Επτάνησα, με τη βαθιά ελληνική τους ταυτότητα, την πνευματική τους έκταση και την αγωνιστική τους παράδοση, αποτέλεσαν την πρώτη εδαφική προσάρτηση στην Ελλάδα χωρίς πόλεμο αλλά μέσα από διπλωματικές διεργασίες και διεθνείς συγκυρίες.
Η ένωση δεν ήταν μόνο συμβολική αλλά και στρατηγική. Έδωσε ώθηση στον εθνικό αγώνα και ενίσχυσε την ελπίδα ότι οι τότε υπόδουλες ελληνικές πατρίδες – όπως η Ήπειρος, η Μακεδονία, η Θράκη, η Κρήτη, αλλά και οι πλέον μακρινές, η Μικρά Ασία και ο Πόντος – θα μπορούσαν κάποια στιγμή να ενωθούν με τη μητέρα πατρίδα.
Δυστυχώς, τα πράγματα δεν έγιναν όπως θα έπρεπε να γίνουν για πολλούς λόγους τους οποίους δεν θα εξετάσουμε εδώ. Παρά την ισχυρή ελληνική παρουσία για αιώνες, ο ξεριζωμός, οι διωγμοί και τελικά η μικρασιατική καταστροφή του 1922 έβαλαν οριστικά τέλος στις ελπίδες για ενσωμάτωση.
Ενώ στα Επτάνησα ο αγώνας δικαιώθηκε, στη Μικρά Ασία και τον Πόντο κατέληξε σε εθνική τραγωδία. Η σύγκριση αυτή αναδεικνύει τη σημασία της Ένωσης των Επτανήσων όχι μόνο ως ιστορικό γεγονός αλλά και ως υπενθύμιση των δυνατοτήτων και των ορίων του ελληνικού εθνικού οράματος. Είναι ένα παράδειγμα επιτυχούς ολοκλήρωσης της εθνικής ιδέας κι έτσι θα πρέπει να αντιμετωπίζεται και να τιμάται!
… Αν και θα πρέπει να επισημανθεί ότι υπήρξαν αντιρρήσεις και επιφυλάξεις για την Ένωση των Επτανήσων τόσο στο εσωτερικό τους όσο και στην Ευρώπη για διάφορους λόγους.
Μεταξύ άλλων να αναφερθούμε στις κατά τόπους α) αριστοκρατικές οικογένειες και τους μεγάλους γαιοκτήμονες που φοβούνταν ότι με την ένωση θα χάσουν τα προνόμια που απολάμβαναν υπό την βρετανική προστασία καθώς, και τα τοπικά προνόμια της Ιονίου Πολιτείας. β) σε ορισμένους ριζοσπάστες πολιτικούς που επέδειξαν επιφυλακτικότητα όχι επειδή δεν ήθελαν την ένωση, αλλά επειδή θεωρούσαν ότι η Ελλάδα δεν ήταν ακόμη αρκετά ώριμη δημοκρατικά και κοινωνικά αφού έβλεπαν – και δικαίως θα μπορούσαμε να πούμε – τον Όθωνα και την πολιτική κατάσταση της εποχής με δυσπιστία και φοβούνταν ότι τα νησιά θα υποβαθμίζονταν και γ) στον γενικότερο φόβο απώλειας της αυτονομίας τους. Η Ιόνιος Πολιτεία, αν και υπό βρετανική προστασία είχε δικής της κυβέρνηση, σημαία και νόμισμα. Πολλοί φοβούνταν ότι με την ένωση θα χάνονταν αυτά τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά και οι τοπικές ελευθερίες.
Στο διεθνές πεδίο, η Μεγάλη Βρετανία αν και τελικά παραχώρησε τα Επτάνησα στην Ελλάδα, δεν ήθελε να απολέσει μια στρατηγικά σημαντική περιοχή που της έδινε τον έλεγχο του Ιονίου Πελάγους και του θαλάσσιου διαδρόμου προς την Ινδία. Η Οθωμανική Αυτοκρατορία ανησυχούσε για την τροφοδότηση του εθνικού ελληνικού οράματος και διέβλεπε τον κίνδυνο να ελλοχεύει και για άλλες επαρχίες της από άλλες εθνοτικές ή θρησκευτικές πληθυσμιακές ομάδες υπό την κυριαρχία της αλλά και οι λοιπές μεγάλες δυνάμεις της εποχής όπως η Ρωσία, η Γαλλία, η Αυστρία παρακολουθούσαν με ενδιαφέρον αλλά και με ανησυχία, γιατί η Ένωση θεωρήθηκε προηγούμενο που μπορούσε να πυροδοτήσει και άλλες εθνικές διεκδικήσεις στα Βαλκάνια ανατρέποντας τις υφιστάμενες ισορροπίες.
Τι παρατηρούμε πολύ επιγραμματικά; Ότι οι αντιρρήσεις εστίαζαν κυρίως στον χρόνο, τις συνθήκες και τις συνέπειες της ένωσης, παρά στην ίδια την ιδέα της ελληνικής ενσωμάτωσης. Αυτή είναι μία λεπτομέρεια που στη συνέχεια δεν μπορέσαμε να την αξιοποιήσουμε αλλού…
